Emsal Analizinde Veri Tabanı Seçimi

Transfer fiyatlandırması belgelendirmesinin en çok tartışılan bölümü emsal analizidir. 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 13. maddesi, ilişkili kişilerle yapılan işlemlerde uygulanan fiyat veya bedelin emsallere uygun olmasını arar; emsalin nasıl bulunduğunu ortaya koymak ise mükellefin sorumluluğundadır. Bu yazıda, iç emsal ve dış emsal arasındaki öncelik ilişkisini ve veri tabanı çalışmasında izlenmesi gereken filtreleme adımlarını ele alıyoruz.

Önce iç emsal

1 Seri No.lu Transfer Fiyatlandırması Yoluyla Örtülü Kazanç Dağıtımı Hakkında Genel Tebliğ'e göre karşılaştırmada öncelikle iç emsal kullanılır. İç emsal, mükellefin aynı veya benzer mal ya da hizmeti ilişkisiz kişilerle yaptığı işlemlerde uyguladığı fiyat veya bedeldir. İç emsalin tercih edilmesinin nedeni, işlemin koşullarına ve muhasebe verilerine ilişkin bilginin eksiksiz ve güvenilir olmasıdır.

İç emsalin bulunması tek başına yeterli değildir; karşılaştırılabilir olması gerekir. Şu sorular sorulmalıdır:

• İlişkisiz kişilerle yapılan işlemler hacim, pazar, sözleşme koşulları ve ödeme vadesi bakımından benzer mi?
• Farklılıklar varsa güvenilir düzeltmelerle giderilebiliyor mu?
• İlişkisiz işlemler süreklilik taşıyor mu, yoksa istisnai nitelikte mi?

Dış emsale ne zaman geçilir?

İç emsal yoksa veya karşılaştırılabilir ya da güvenilir değilse, ilişkisiz kişilerin kendi aralarında yaptığı işlemler, yani dış emsaller kullanılır. Uygulamada dış emsaller çoğunlukla ticari veri tabanları aracılığıyla, şirketlerin kamuya açık finansal verileri üzerinden araştırılır. Bu durumda genellikle işlemsel kâr yöntemleri ve bir kâr düzeyi göstergesi kullanılır; bu nedenle seçilen veri tabanının niteliği analizin güvenilirliğini doğrudan belirler.

Veri tabanı seçerken bakılacak ölçütler

• Coğrafi kapsam: Test edilen tarafın faaliyet gösterdiği pazarı veya ekonomik koşulları benzer pazarları kapsıyor mu?
• Veri derinliği: Birden fazla yıla ait finansal veri, faaliyet tanımı ve ortaklık yapısı bilgisi sunuyor mu?
• Bağımsızlık bilgisi: Şirketlerin bir gruba bağlı olup olmadığını ayırt etmeye elverişli mi?
• İzlenebilirlik: Aramanın hangi tarihte, hangi sürümle ve hangi ölçütlerle yapıldığı sonradan yeniden üretilebiliyor mu?

Filtreleme adımları

1. Faaliyet kodu ve anahtar kelime: Test edilen tarafın işlevlerine uygun sektör kodları ve faaliyet tanımları seçilir.
2. Bağımsızlık ölçütü: Kontrol edilen işlemlerden etkilenmiş olabilecek grup şirketleri elenir.
3. Veri yeterliliği: İncelenen dönemde finansal verisi eksik olan şirketler çıkarılır.
4. Olağan dışı durumlar: Sürekli zarar eden, yeni kurulan, tasfiye veya yeniden yapılanma sürecindeki şirketler gerekçesi belirtilerek değerlendirilir.
5. Nitel inceleme: Kalan şirketlerin faaliyetleri internet siteleri ve faaliyet raporları üzerinden tek tek incelenir; işlev, varlık ve risk profili farklı olanlar elenir.
6. Emsal aralığının hesaplanması: Nihai kümenin kâr göstergelerinden emsal aralığı oluşturulur ve test edilen tarafın sonucu bu aralıkla karşılaştırılır.

Belgelendirme

Bir vergi incelemesinde analizin sonucu kadar nasıl yapıldığı da sorgulanır. Bu nedenle arama stratejisi, her adımda elenen şirket sayısı, kabul ve ret gerekçeleri ile kullanılan veri tabanının sürümü yıllık transfer fiyatlandırması raporunda açıkça yer almalıdır. Emsal çalışmasının belirli aralıklarla güncellenmesi ve finansal verilerin her yıl yenilenmesi, analizin güncelliğini korumasını sağlar.